U tế bào khổng lồ ở đầu dưới xương quay là một tổn thương xương lành tính nhưng có tính chất tại chỗ khá hung hãn. Vị trí đầu dưới xương quay được ghi nhận thường gặp hơn so với các xương cổ tay hoặc đốt ngón trong nhóm u này. Vì có thể phá hủy vỏ xương, tái phát và hiếm khi di căn, việc đánh giá cần được thực hiện bài bản thay vì chỉ xem đây là một khối u lành tính đơn giản [1].
U tế bào khổng lồ ở đầu dưới xương quay là gì?
U tế bào khổng lồ của xương thường gặp ở người trưởng thành, đặc biệt trong khoảng 20–40 tuổi; nữ có xu hướng mắc nhiều hơn một chút. Các vị trí kinh điển gồm đầu dưới xương đùi, đầu trên xương chày và đầu dưới xương quay [3][6]. Ở vùng đầu dưới xương quay, tổn thương có thể ảnh hưởng đến cấu trúc nâng đỡ cổ tay và làm tăng nguy cơ gãy xương bệnh lý nếu xương bị suy yếu.
Dù được xếp vào nhóm u lành tính, u có thể phát triển tại chỗ, làm mỏng hoặc phá vỡ vỏ xương, lan vào phần mềm và tái phát sau xử trí chưa đủ rộng. Tài liệu về các u ở bàn tay cũng nhấn mạnh rằng u tế bào khổng lồ tại đây có mức độ xâm lấn tương tự các vị trí khác [1].
Dấu hiệu và hình ảnh gợi ý
Biểu hiện thường được ghi nhận là đau; một số trường hợp có thể xuất hiện gãy xương bệnh lý [6]. Tuy nhiên, chỉ dựa vào triệu chứng không thể xác định chắc chắn bản chất khối u.
- Trên X-quang, tổn thương thường nằm lệch tâm ở vùng đầu xương, sát xương dưới sụn và có hình ảnh tiêu xương.
- U thường không tạo chất nền khoáng hóa rõ và thường không có viền xương phản ứng rõ rệt.
- Vỏ xương có thể bị giãn mỏng, phá hủy hoặc tổn thương lan ra phần mềm [5][6].
- MRI giúp đánh giá phạm vi tổn thương trong xương và phần mềm; hình ảnh thường giảm tín hiệu trên T1 và tăng tín hiệu trên T2 [5].
Hệ thống Campanacci có thể hỗ trợ mô tả mức độ tiến triển: độ I có bờ rõ và vỏ xương mỏng nhưng chưa biến dạng; độ II có vỏ xương giãn rộng; độ III có xâm lấn phần mềm và mất khả năng bao chứa của vỏ xương [1]. Cách phân loại này góp phần định hướng mức độ phẫu thuật, nhưng quyết định cuối cùng còn phụ thuộc hình ảnh, chất lượng xương và kết quả mô bệnh học.
Vì sao cần sinh thiết?
U tế bào khổng lồ có thể giống một số tổn thương xương khác trên lâm sàng hoặc hình ảnh. Vì vậy, sinh thiết được chỉ định để xác nhận chẩn đoán và phân biệt với các u có nhiều tế bào khổng lồ nhưng bản chất khác [1].
Về vi thể, tổn thương gồm nhiều tế bào khổng lồ đa nhân nằm trong nền các tế bào mô đệm đơn nhân. Nhân của tế bào mô đệm tương đồng với nhân của tế bào khổng lồ, một đặc điểm giúp phân biệt với một số loại u khác [5][6]. Trong một số trường hợp, có thể gặp nang xương phình mạch thứ phát; MRI đôi khi cho thấy các mức dịch–dịch tương ứng [5].
Điều trị u tế bào khổng lồ ở đầu dưới xương quay
Đánh giá phạm vi trước phẫu thuật
Điều trị cần dựa trên mức độ phá hủy vỏ xương, tình trạng phần mềm, nguy cơ gãy xương bệnh lý và lượng xương còn lại có thể bảo tồn. Do u có thể xuất hiện ở nhiều vị trí, tài liệu cũng đề cập việc khảo sát toàn bộ hệ xương khi nghi ngờ u tế bào khổng lồ để tìm tổn thương xa [1].
Nạo vét mở rộng hoặc cắt bỏ tổn thương
Ở các u xương nói chung, nạo vét mở rộng có thể bao gồm tạo cửa sổ vỏ xương đủ lớn, lấy u bằng thìa nạo, mở rộng toàn bộ khoang bằng burr tốc độ cao và sử dụng phương pháp hỗ trợ phù hợp. Khuyết xương sau đó có thể được gia cố bằng xi măng xương và dụng cụ cố định khi cần [2][7].
Tuy nhiên, đối với u tế bào khổng lồ ở bàn tay và vùng cổ tay, nạo vét kết hợp ghép xương đơn thuần thường được xem là chưa đủ. Khi vỏ xương bị xâm lấn, bị phá hủy, khi u tái phát hoặc tổn thương tiến triển, có thể cần cắt bỏ en bloc và tái tạo bằng ghép xương đồng loại, ghép xương tự thân hoặc phương án tái tạo phù hợp với vị trí tổn thương [1][4][7].
Vai trò của theo dõi
Do nguy cơ tái phát tại chỗ và khả năng di căn phổi hiếm gặp đã được mô tả, người bệnh cần được theo dõi theo kế hoạch của đội ngũ chấn thương chỉnh hình và ung bướu cơ xương. Không nên tự suy luận mức độ nặng chỉ từ một phim X-quang hoặc trì hoãn sinh thiết khi bác sĩ đã chỉ định.
Kết luận
U tế bào khổng lồ ở đầu dưới xương quay là u lành tính về mặt mô học nhưng có thể xâm lấn mạnh tại chỗ. X-quang và MRI giúp đánh giá vị trí, phá hủy vỏ xương và lan phần mềm; sinh thiết là bước quan trọng để xác nhận chẩn đoán. Điều trị cần cá thể hóa: nạo vét mở rộng có thể được cân nhắc ở một số trường hợp, còn tổn thương tiến triển, tái phát hoặc không còn đủ xương nâng đỡ có thể cần cắt bỏ và tái tạo.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4549
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1099
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1188
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4549
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1188
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1189
- [7] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 1194