Chuyển gân phục hồi vận động bàn tay do liệt thần kinh giữa là một hướng tái tạo thứ phát, được cân nhắc khi chức năng thần kinh không hồi phục đầy đủ và bàn tay còn suy giảm vận động đáng kể. Phương pháp này sử dụng một cơ–gân còn hoạt động để thay thế một phần chức năng của cơ bị liệt, thay vì chờ cơ đó tự phục hồi hoàn toàn [2]. Tuy nhiên, lựa chọn phẫu thuật phụ thuộc vào vị trí tổn thương, nhóm cơ còn hoạt động, độ mềm dẻo của khớp và mục tiêu chức năng cụ thể.
Liệt thần kinh giữa ảnh hưởng vận động bàn tay như thế nào?
Biểu hiện chức năng thay đổi theo mức độ và vị trí tổn thương. Ở liệt thần kinh giữa thấp, vấn đề nổi bật thường là mất đối chiếu ngón cái và giảm cảm giác trong vùng chi phối cảm giác của thần kinh giữa; liệt hai cơ giun phía quay thường ít ảnh hưởng nếu thần kinh trụ vẫn còn nguyên vẹn [3]. Vì vậy, mục tiêu tái tạo có thể tập trung vào vận động đối chiếu ngón cái, trong khi phục hồi cảm giác là một vấn đề riêng.
Ở liệt thần kinh giữa cao, thiếu hụt rộng hơn, có thể gồm mất sấp cẳng tay, gấp cổ tay, gấp ngón trỏ và ngón giữa, gấp ngón cái, đối chiếu ngón cái cùng cảm giác do thần kinh giữa đảm nhiệm [3]. Tình huống này đòi hỏi đánh giá nhiều chức năng thay vì chỉ sửa một biến dạng đơn lẻ.
Chuyển gân phục hồi vận động bàn tay do liệt thần kinh giữa nhằm mục tiêu gì?
Mục tiêu của chuyển gân là tạo lại những vận động thiết yếu bằng các cơ còn khỏe, chẳng hạn đối chiếu ngón cái, gấp ngón hoặc hỗ trợ động tác kẹp. Việc mất cơ nội tại của các ngón có thể làm giảm đáng kể lực nắm, gây mất phối hợp khi các khớp ngón gấp không đồng thời và khiến bàn tay khó giữ vật lớn trong lòng bàn tay [1][4]. Do đó, đánh giá cần xem xét cả lực nắm, lực kẹp, khả năng định hướng ngón cái và sự ổn định của các khớp.
Trong liệt thần kinh giữa cao, tài liệu mô tả một số hướng tái tạo chức năng gấp ngón và gấp ngón cái. Các gân gấp sâu của ngón áp út và ngón út có thể được khâu nối bên–bên với gân gấp sâu của ngón giữa; trong một số trường hợp, chuyển cơ duỗi cổ tay quay dài vào các gân gấp sâu có thể tăng thêm lực cho ngón trỏ và ngón giữa [7]. Gấp ngón cái có thể được tái tạo bằng chuyển cơ cánh tay quay vào gân gấp dài ngón cái [7]. Đây là các ví dụ được lựa chọn theo giải phẫu và nhóm cơ còn hoạt động, không phải công thức áp dụng cho mọi người bệnh.
Nguyên tắc đánh giá trước khi chuyển gân
Trước phẫu thuật, bác sĩ cần xác định cơ nào bị liệt, cơ nào còn chức năng và tổn thương ảnh hưởng đến một hay nhiều vùng chi phối thần kinh. Một số nguyên tắc quan trọng gồm:
- Khớp cần có tầm vận động thụ động phù hợp: chuyển gân khó phát huy chức năng nếu khớp đã cứng hoặc co rút. Vật lý trị liệu sớm sau chấn thương có vai trò duy trì vận động thụ động [6].
- Gân cho phải có thể hy sinh: việc lấy gân không nên làm mất một chức năng quan trọng khác; cần kiểm tra toàn bộ các cơ và vùng chi phối thần kinh, nhất là sau chấn thương dập [6].
- Cơ cho nên có lực tốt: sau chuyển gân, sức cơ thường có thể giảm khoảng một bậc theo thang MRC, vì vậy cơ cho phải được đánh giá cẩn thận [6].
- Phải cân nhắc cảm giác: tổn thương thần kinh giữa có thể kèm giảm cảm giác; phục hồi vận động không đồng nghĩa với khôi phục cảm giác bình thường [3][5].
Phục hồi sau phẫu thuật và giới hạn cần biết
Chuyển gân có thể đem lại cải thiện chức năng sớm hơn so với chờ sửa chữa thần kinh ở một số người bệnh, nhưng kết quả phụ thuộc vào tình trạng thần kinh, gân, khớp và khả năng tham gia phục hồi chức năng [2]. Các cơ nhỏ ở xa, đặc biệt nhóm cơ nội tại bàn tay cần kiểm soát tinh tế và phản hồi cảm giác tốt, thường hồi phục không hoàn toàn sau tổn thương thần kinh [5].
Vì vậy, người bệnh không nên tự chọn gân chuyển dựa trên tên kỹ thuật. Cần được khám bởi bác sĩ chấn thương chỉnh hình hoặc phẫu thuật bàn tay để lập bản đồ vận động, đánh giá cảm giác, tầm vận động thụ động, co rút và các cơ có thể sử dụng. Tài liệu được cung cấp tập trung vào nguyên tắc và một số lựa chọn tái tạo; không đủ để hướng dẫn chỉ định cá thể hóa, kỹ thuật mổ chi tiết hay phác đồ tập luyện cụ thể.
Kết luận
Chuyển gân phục hồi vận động bàn tay do liệt thần kinh giữa có thể hướng tới phục hồi đối chiếu ngón cái, lực gấp ngón và chức năng kẹp–nắm khi thần kinh không hồi phục đầy đủ. Thành công phụ thuộc vào việc chọn đúng mục tiêu, bảo tồn khớp mềm, sử dụng cơ cho phù hợp và phối hợp phục hồi chức năng. Đánh giá trực tiếp là bước cần thiết trước khi quyết định.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4321
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 783
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4334
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4321
- [5] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 783
- [6] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 783
- [7] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4334