Bỏng tay là một biến chứng nghiêm trọng của chấn thương nhiệt, đặc biệt khi gây tổn thương sâu đến mô mềm và xương. Một trong những di chứng lâu dài phổ biến nhất là tình trạng dính khớp liên đốt ngón tay (interphalangeal joint stiffness), dẫn đến hạn chế vận động vĩnh viễn nếu không được can thiệp kịp thời.
Nguyên nhân hình thành dính khớp sau bỏng
Tổn thương nhiệt gây hoại tử mô, viêm màngsynov và xơ cứng, làm mất đi khả năng linh hoạt của các khớp. Các đoạn tài liệu y khoa xác nhận rằng quá trình này liên quan đến sự phá hủy bề mặt khớp và bất ổn định ligamentous [1]. Đặc biệt, ở đốt ngón tay (dị đốt), cơ chế tổn thương thường bắt đầu bằng sự lỏng lẻo của dây chằng trước khi diễn ra các biến dạng cố định. Sự dính cứng không chỉ ảnh hưởng đến khớp mà còn kéo theo teo cơ và giảm tưới máu, tạo thành vòng luẩn quẩn làm trầm trọng thêm tình trạng [1].
Phân loại và đặc điểm của tổn thương đốt ngón tay
Mặc dù các bệnh lý như viêm khớp dạng thấp hay vẩy nến có thể gây biến dạng ngón tay, cơ chế và mức độ phá hủy sụn khớp khác biệt đáng kể [1]. Trong bỏng, mô mềm (bao gồm màng bao khớp) bị ảnh hưởng nặng nề hơn so với xương. Các thủ thuật điều trị thường phải kết hợp giữa giải phẫu mô mềm (như căng khớp hoặc sửa lại dây chằng), phẫu thuật xương (nối khớp hay thay khớp) và cắt thần kinh digital để xử lý hiện tượng Raynaud, vốn là một biến chứng đặc thù của tổn thương nhiệt làm mất tưới máu [1].
Phương pháp điều trị: Từ cố định đến phẫu thuật nối khớp
Khi các phương pháp bảo tồn không còn hiệu quả do mức độ dính khớp nặng hoặc mất ổn định, phẫu thuật nối khớp (arthrodesis) trở thành lựa chọn hàng đầu. Mục tiêu của thủ thuật là tạo ra một vị trí cố định tối ưu để phục hồi chức năng cầm nắm [2].
Vị trí cố định lý tưởng cho từng khớp
Để đạt được kết quả phẫu thuật tốt nhất, việc xác định góc độ cố định chính xác là yếu tố then chốt:
- Khớp metacarpo-phalangeal (MCP): Cần được cố định ở mức 20–30 độ duỗi.
- Khớp giữa đốt (PIP): Góc độ thay đổi tùy ngón: từ 25 độ cho ngón cái đến gần 40 độ cho ngón út, với xu hướng giảm nhẹ ở các ngón có đầu ngón dài hơn.
- Khớp dị đốt (DIP): Thường được cố định ở mức 0–20 độ duỗi, tùy thuộc vào sở thích của bệnh nhân và phương pháp cố định sử dụng [2].
Kỹ thuật phẫu thuật và vật liệu
Các kỹ thuật cố định nội bộ hiện đại bao gồm sử dụng dây Kirschner (K-wire), vít không đầu chôn sâu hoặc ghép xương. Dây Kirschner được ưa chuộng nhờ tính đơn giản, tốc độ thực hiện nhanh và khả năng kiểm soát vị trí khớp (góc duỗi, góc xoay) trước khi cố định, đồng thời bảo tồn tối đa chiều dài ngón tay [2].
Trong một số trường hợp phức tạp, đặc biệt là liên quan đến các tổn thương do gãy hoặc trật dịch sau chấn thương, việc phẫu thuật mở để giảm và cố định lại cũng được cân nhắc. Tuy nhiên, các biến chứng như nhiễm trùng tại vị trí xuyên kim hay mất ổn định khớp vẫn có thể xảy ra [3].
Kết luận
Dính khớp liên đốt ngón tay sau bỏng là một thách thức lớn trong chỉnh hình, đòi hỏi sự đánh giá toàn diện về tổn thương mô mềm và xương. Việc lựa chọn giữa phẫu thuật nối khớp hay thay khớp phụ thuộc vào mức độ phá hủy sụn và sức mạnh cơ còn lại [2]. Với kỹ thuật phẫu thuật chuẩn hóa và vị trí cố định chính xác, chức năng vận động của bàn tay có thể được khôi phục đáng kể, giúp bệnh nhân tái hòa nhập với cuộc sống hàng ngày.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4386
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4408
- [3] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1967
