Phục hồi chức năng bàn tay sau mổ chuyển gân gập ngón cái cần được xây dựng theo loại gân được chuyển, vị trí khâu và mục tiêu phục hồi. Tài liệu phẫu thuật cho thấy chuyển gân gấp ngón áp út để thay thế chức năng gân gấp dài ngón cái là một lựa chọn trong những trường hợp phù hợp, nhưng chương trình sau mổ không thể áp dụng giống nhau cho mọi kỹ thuật [3]. Vì vậy, người bệnh nên xem hướng dẫn dưới đây như thông tin tham khảo và tuân thủ lịch bất động, tháo nẹp, vận động do phẫu thuật viên và chuyên viên phục hồi chức năng chỉ định.
Vì sao cần phục hồi chức năng sau chuyển gân?
Chuyển gân không chỉ là nối một gân mới vào vị trí cần phục hồi. Gân được chọn phải còn đủ sức, có biên độ di động phù hợp và không làm mất một chức năng quan trọng khác của bàn tay [5]. Sau mổ, gân chuyển cần được bảo vệ trong giai đoạn đầu để tránh chịu lực sớm, đồng thời phải từng bước học lại hướng vận động mới.
Tài liệu cũng nhấn mạnh rằng chuyển gân thường là bước sau cùng trong quá trình phục hồi bàn tay. Trước khi thực hiện, khớp cần có tầm vận động thụ động phù hợp; tình trạng cứng khớp hoặc co rút nếu không được xử lý có thể cản trở chuyển động của gân và làm gân dính vào mô xung quanh [2][6]. Điều này giải thích vì sao phục hồi chức năng sau mổ cần được cá thể hóa, thay vì chỉ tập trung vào việc “tập gập ngón cái” càng sớm càng tốt.
Phục hồi chức năng bàn tay sau mổ chuyển gân gập ngón cái theo từng giai đoạn
1. Giai đoạn bất động và bảo vệ gân
Trong giai đoạn đầu, mục tiêu chính là giữ bàn tay ở tư thế phẫu thuật viên đã thiết lập và bảo vệ đường khâu. Với một kỹ thuật chuyển gân ở ngón cái được mô tả trong tài liệu, bàn tay được bất động bằng bột, ngón cái ở tư thế trung tính và cổ tay duỗi khoảng 40 độ; bột được tháo sau 4 tuần, sau đó mới khuyến khích vận động chủ động [1].
Ở một kỹ thuật khác, nẹp cẳng tay giữ ngón cái khép và cổ tay gấp vừa phải; sau 4 tuần, nẹp được tháo để bắt đầu bài tập chủ động, đồng thời dùng nẹp bảo vệ tháo lắp trong 2 tuần tiếp theo nhằm ngăn ngón cái duỗi quá mức [4]. Hai mốc này cho thấy thời điểm bắt đầu vận động phụ thuộc vào kỹ thuật chuyển gân và tư thế bảo vệ cụ thể, không nên tự suy ra một lịch chung cho mọi ca mổ.
- Giữ nẹp hoặc bột đúng thời gian được kê đơn.
- Không tự tháo nẹp để thử sức gân khi chưa được cho phép.
- Tránh các động tác chống lực, nắm chặt hoặc kéo ngón cái trong thời gian bảo vệ.
- Theo dõi tình trạng vết mổ và trao đổi với cơ sở điều trị khi có dấu hiệu bất thường.
2. Giai đoạn bắt đầu vận động chủ động
Khi được cho phép, người bệnh bắt đầu vận động chủ động có kiểm soát. Mục tiêu là giúp gân trượt trong đường đi mới và khôi phục dần chức năng, nhưng không tạo lực quá mức lên vùng khâu. Với kỹ thuật được nêu ở nguồn [4], bài tập chủ động bắt đầu sau khi tháo nẹp ở tuần thứ 4 và tiếp tục cùng nẹp bảo vệ trong 2 tuần để hạn chế duỗi quá mức ngón cái.
Trong thực hành, chuyên viên có thể hướng dẫn số lần lặp, biên độ và tư thế cổ tay phù hợp với từng ca. Người bệnh không nên tự tăng biên độ chỉ vì cảm thấy ít đau, bởi cảm giác dễ chịu không đồng nghĩa với việc gân đã đủ khả năng chịu tải.
3. Giai đoạn tái huấn luyện chức năng
Sau khi gân được bảo vệ đầy đủ và có chỉ định của nhóm điều trị, phục hồi chức năng có thể chuyển dần từ vận động đơn giản sang các hoạt động sử dụng ngón cái trong sinh hoạt. Việc tái huấn luyện đặc biệt quan trọng khi gân mới phải đảm nhiệm một chức năng khác với chức năng ban đầu. Mức độ phục hồi còn liên quan đến sức cơ, tính hiệp đồng và biên độ di động của gân được chuyển [5].
Cần đánh giá song song tầm vận động của ngón cái, cổ tay và các ngón còn lại. Nếu khớp bị cứng hoặc co rút, chỉ chuyển gân đơn thuần không đủ để sửa tình trạng này; những vấn đề đó cần được xử lý theo kế hoạch riêng [6].
Những điểm người bệnh cần nhớ
- Mốc 4 tuần không phải quy tắc cho mọi ca: tài liệu có kỹ thuật bắt đầu vận động ở tuần thứ 4, nhưng tư thế nẹp và thời gian bảo vệ thay đổi theo phương pháp mổ [1][4].
- Nẹp bảo vệ có vai trò quan trọng: một số kỹ thuật cần nẹp tháo lắp tiếp tục sau khi bột hoặc nẹp chính được tháo [4].
- Không đánh đổi chức năng khác của bàn tay: nguyên tắc chọn gân là không hy sinh một chức năng lớn để phục hồi chức năng khác [5].
- Đánh giá tầm vận động trước và sau mổ: cứng khớp, co rút và dính gân có thể làm hạn chế kết quả phục hồi [2][6].
Kết luận
Phục hồi chức năng bàn tay sau mổ chuyển gân gập ngón cái thường gồm giai đoạn bất động bảo vệ, vận động chủ động có kiểm soát và tái huấn luyện chức năng. Các nguồn được cung cấp mô tả những lịch khác nhau: có kỹ thuật tháo bột sau 4 tuần rồi bắt đầu vận động, có kỹ thuật tiếp tục nẹp bảo vệ thêm 2 tuần [1][4]. Tài liệu chưa cung cấp một phác đồ bài tập chi tiết cho tất cả loại chuyển gân gập ngón cái, vì vậy người bệnh cần dùng đúng chương trình do phẫu thuật viên và chuyên viên phục hồi chức năng thiết kế cho ca mổ của mình.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4320
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4308
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4064
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4320
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4308
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4308
