Dây thần kinh trụ đóng vai trò quan trọng trong việc chi phối cảm giác và vận động cho nhiều cơ quan tại cẳng tay và bàn tay. Khi xảy ra tổn thương thần kinh trụ, người bệnh có thể gặp phải nhiều triệu chứng bất thường làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng vận động và sinh hoạt hằng ngày. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu suy giảm chức năng thần kinh trụ có ý nghĩa quyết định trong chẩn đoán và điều trị kịp thời [1], [6].
Dấu hiệu nhận biết tổn thương thần kinh trụ ở bàn tay
Tùy thuộc vào mức độ và vị trí bị ảnh hưởng, tổn thương thần kinh trụ có thể biểu hiện qua các triệu chứng cảm giác và vận động rõ rệt [2]:
- Rối loạn cảm giác: Mất cảm giác đau ở đầu ngón tay út là một chỉ báo lâm sàng quan trọng của tổn thương thần kinh trụ [1]. Bên cạnh đó, người bệnh thường cảm thấy tê bì hoặc châm chích ở vùng ngón út và ngón nhẫn [6].
- Suy giảm lực cơ: Tình trạng tổn thương khiến bàn tay trở nên yếu hơn, lực nắm và lực kẹp ngón tay bị suy giảm rõ rệt [6].
- Bất thường vận động ở giai đoạn muộn: Ở các giai đoạn tiến triển muộn hơn, người bệnh thường gặp khó khăn trong việc mở hoặc khép các ngón tay, cũng như khó khăn khi cầm giữ các vật dụng [6].
Đặc biệt, nếu vị trí chèn ép xảy ra ở đoạn xa của ống thần kinh trụ, nhánh sâu của dây thần kinh trụ bị ảnh hưởng sẽ tác động trực tiếp đến hầu hết các cơ nội tại của bàn tay [5].
Nguyên nhân gây tổn thương và chèn ép thần kinh trụ
Dây thần kinh trụ có thể bị tổn thương hoặc chèn ép do nhiều nguyên nhân khác nhau trong đời sống và chấn thương [2], [3]:
1. Chấn thương gãy xương
Tổn thương thần kinh trụ thường đi kèm với các chấn thương gãy xương dài ở chi trên [3]:
- Gãy xương cánh tay: Khoảng 22% các trường hợp gãy xương cánh tay có ghi nhận tổn thương dây thần kinh trụ kèm theo [3].
- Gãy xương cẳng tay: Đối với chấn thương gãy xương quay hoặc xương trụ, tỷ lệ đi kèm tổn thương thần kinh trụ lên tới 41% [3].
2. Chèn ép tại cổ tay và ống thần kinh trụ
Ống thần kinh trụ tại cổ tay được giới hạn bởi dây chằng cổ tay nông ở phía trước, dây chằng cổ tay sâu ở phía sau, cùng xương đậu và dây chằng đậu – móc ở phía trong [5]. Thần kinh trụ dễ bị chèn ép tại đây hoặc ở khuỷu tay [5]. Các tác nhân gây chèn ép bao gồm:
- Gãy xương móc dẫn đến xuất huyết nội tại [2], [5].
- Giả phồng hoặc phồng thật sự động mạch trụ, hoặc huyết khối động mạch trụ [2], [5].
- Sự xuất hiện của các khối u mỡ (lipoma) hoặc cơ bất thường [2], [5].
Phương pháp chẩn đoán và đánh giá y khoa
Để đánh giá chính xác tình trạng tổn thương thần kinh trụ, các bác sĩ chuyên khoa cần thực hiện thăm khám lâm sàng tỉ mỉ kết hợp với các xét nghiệm cận sinh lý thần kinh [2], [4]:
1. Khám lâm sàng và phát hiện cử động bù trừ
Khi kiểm tra sự mất chức năng vận động, bác sĩ không chỉ dựa vào sự di chuyển của ngón tay mà phải trực tiếp nhìn hoặc sờ vào khối cơ và gân tương ứng [4]. Điều này giúp tránh những kết luận sai lệch do các cử động bù trừ (trick movements) gây ra, bởi một số bệnh nhân vẫn có thể thực hiện được động tác đối chiếu ngón cái dù dây thần kinh trụ hoặc thần kinh chi phối cơ bị tổn thương [4].
2. Nghiệm pháp kích thích thần kinh
- Dấu hiệu Tinel: Kết quả Tinel dương tính tại vị trí dây thần kinh trụ là dấu hiệu gợi ý tình trạng chèn ép thần kinh trụ [2].
- Nghiệm pháp ấn đè: Việc gia tăng áp lực trực tiếp lên dây thần kinh trụ làm triệu chứng tê bì và châm chích tăng vọt [2].
3. Dụng cụ cận lâm sàng và chẩn đoán phân biệt
Đo điện cơ và tốc độ dẫn truyền thần kinh (EMG/NCS) cùng với siêu âm là những công cụ đắc lực giúp xác định chính xác vị trí và mức độ chèn ép thần kinh [2]. Bác sĩ cũng cần thực hiện chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý khác như thoát vị đĩa đệm cột sống cổ, hội chứng lối ra ngực hoặc các bệnh lý thần kinh ngoại biên khác [2].
Hướng điều trị tổn thương thần kinh trụ
Đối với các trường hợp hội chứng chèn ép thần kinh trụ tại cổ tay, phương pháp điều trị chủ yếu là phẫu thuật thám sát dây thần kinh trụ và loại bỏ triệt để các nguyên nhân gây chèn ép [2]. Việc can thiệp kịp thời giúp giải phóng dây thần kinh, ngăn ngừa các biến chứng suy giảm chức năng vận động kéo dài ở bàn tay [2].
Kết luận
Tổn thương thần kinh trụ có thể gây ra nhiều phiền thoái từ tê bì ngón tay út, ngón nhẫn đến suy giảm lực nắm kẹp và khó di chuyển các ngón tay [6]. Việc thăm khám sớm ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường giúp nâng cao hiệu quả chẩn đoán và phục hồi chức năng vận động của bàn tay [2].
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3847
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4513
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3846
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 3847
- [5] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4513
- [6] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 4513