Nhiễm trùng muộn khớp gối nhân tạo do vi khuẩn từ răng miệng thường được đặt ra khi người bệnh đã thay khớp từ lâu nhưng đột ngột đau, sưng hoặc giảm vận động sau một đợt nhiễm trùng ở xa. Vi khuẩn có thể theo đường máu từ ổ nhiễm trùng ngoài khớp hoặc xuất hiện sau tình trạng nhiễm khuẩn máu thoáng qua do thủ thuật xâm lấn [1]. Tuy nhiên, chỉ dựa vào tiền sử làm răng hoặc vệ sinh răng miệng thì chưa đủ để khẳng định nguyên nhân.
Nhiễm trùng muộn khớp gối nhân tạo có thể liên quan răng miệng như thế nào?
Tình trạng nhiễm khuẩn tại răng, lợi hoặc các vị trí khác có thể tạo điều kiện để vi khuẩn đi vào máu. Tài liệu cũng ghi nhận nhiễm khuẩn máu thoáng qua có thể xảy ra sau thủ thuật nha khoa, kể cả vệ sinh răng đơn giản; dù vậy, vai trò của kháng sinh dự phòng nhằm ngăn nhiễm trùng khớp nhân tạo vẫn còn được cân nhắc [1].
Điều này có nghĩa là mối liên quan giữa răng miệng và khớp gối nhân tạo cần được đánh giá theo toàn bộ bối cảnh: thời điểm khởi phát triệu chứng, tình trạng răng miệng, dấu hiệu nhiễm trùng ở nơi khác, kết quả xét nghiệm và phân tích dịch khớp. Việc phát hiện vi khuẩn trong máu hoặc dịch khớp mới giúp củng cố căn nguyên; các đoạn tài liệu được cung cấp không đủ để xác định một loài vi khuẩn răng miệng cụ thể cho mọi trường hợp.
Dấu hiệu cần nghĩ đến nhiễm trùng khớp gối nhân tạo
Nhiễm trùng muộn do đường máu có thể biểu hiện bằng đau khớp gối xuất hiện cấp tính hoặc tăng nhanh, sưng, nóng, hạn chế vận động và khó chịu khi chịu lực. Một số người bệnh đồng thời có ổ nhiễm trùng ở xa, nhưng không phải lúc nào cũng nhận biết được nguồn nhiễm ban đầu.
- Đau khớp gối mới xuất hiện sau giai đoạn hoạt động ổn định.
- Sưng, nóng, tràn dịch hoặc giảm tầm vận động.
- Sốt hoặc biểu hiện toàn thân, dù không phải trường hợp nào cũng có.
- Đang mắc bệnh răng miệng, nhiễm trùng lợi, áp xe răng hoặc một ổ nhiễm trùng khác.
Người có khớp gối nhân tạo và xuất hiện các dấu hiệu trên nên được khám sớm tại cơ sở chấn thương chỉnh hình. Không nên tự dùng kháng sinh trước khi lấy mẫu nếu chưa có chỉ định của bác sĩ, vì điều trị không phù hợp có thể làm việc xác định tác nhân khó khăn hơn.
Chẩn đoán nhiễm trùng khớp gối nhân tạo
Đánh giá thường kết hợp thăm khám, xét nghiệm máu, chọc hút khớp và, khi cần, các kiểm tra trong mổ. Dịch khớp có thể được làm đếm tế bào và công thức bạch cầu, nuôi cấy hiếu khí và kỵ khí; một số dấu ấn trong dịch khớp như leukocyte esterase, protein C phản ứng của dịch khớp hoặc alpha-defensin có thể được cân nhắc nếu lượng dịch đủ [2].
Các tiêu chí chẩn đoán nhiễm trùng khớp nhân tạo còn xem xét những yếu tố như chỉ số viêm, tỷ lệ bạch cầu đa nhân trong dịch khớp, nuôi cấy, mô bệnh học trong mổ và tình trạng mủ [3]. Vì vậy, việc từng làm thủ thuật nha khoa không thể thay thế cho quy trình chẩn đoán nhiễm trùng khớp nhân tạo.
Hướng xử trí khi nghi nhiễm trùng muộn do đường máu
Điều trị phụ thuộc vào thời điểm khởi phát, mức độ nhiễm trùng, loại vi khuẩn, độ vững của khớp nhân tạo, mô mềm quanh khớp và tình trạng sức khỏe chung. Các lựa chọn có thể gồm kháng sinh, làm sạch và cắt lọc khớp, giữ hoặc tháo thành phần nhân tạo, thay lại khớp một thì hoặc hai thì; trong tình huống rất phức tạp, còn có những phương án cứu vãn khác [3].
Với nhiễm trùng đường máu khởi phát cấp tính ở khớp nhân tạo còn vững, cắt lọc, rửa khớp và giữ khớp nhân tạo có thể được xem xét trong nhóm người bệnh phù hợp [4]. Quyết định này không nên áp dụng máy móc cho mọi ca nhiễm trùng muộn, vì kết quả còn phụ thuộc vào thời gian có triệu chứng, mức độ nhiễm trùng và tổn thương quanh khớp.
Điều trị kháng sinh đơn thuần hoặc kháng sinh ức chế kéo dài chỉ dành cho một số trường hợp không thể phẫu thuật hoặc không còn lựa chọn hiệu quả hơn. Tài liệu nhấn mạnh kháng sinh ức chế thường chỉ được cân nhắc khi tháo bỏ khớp nhân tạo không khả thi, vi khuẩn có độc lực thấp và nhạy với thuốc uống ít độc tính; phương án này có nguy cơ tạo chủng kháng thuốc, nhiễm trùng tiến triển hoặc nhiễm khuẩn huyết [4].
Có cần dùng kháng sinh dự phòng trước khi làm răng?
Khuyến cáo được trích dẫn trong tài liệu cho biết nhìn chung không khuyến nghị kháng sinh dự phòng thường quy trước thủ thuật nha khoa chỉ vì người bệnh có khớp nhân tạo. Tuy nhiên, bác sĩ nha khoa và bác sĩ điều trị cần cùng cân nhắc các yếu tố nguy cơ y khoa cụ thể cũng như tác hại của việc sử dụng kháng sinh rộng rãi hoặc lặp lại [1]. Người bệnh không nên tự mua thuốc dự phòng; quyết định phải cá thể hóa theo bệnh nền, tình trạng răng miệng và lịch sử nhiễm trùng khớp.
Kết luận
Nhiễm trùng muộn khớp gối nhân tạo có thể liên quan đến vi khuẩn lan theo đường máu từ ổ nhiễm trùng răng miệng, nhưng cần xét nghiệm và đánh giá chuyên khoa để xác định. Khi khớp gối nhân tạo đột ngột đau, sưng hoặc hạn chế vận động, người bệnh nên đi khám sớm. Điều trị có thể là cắt lọc giữ khớp, thay lại khớp hoặc kháng sinh trong những hoàn cảnh chọn lọc; không nên tự dùng kháng sinh hay tự quyết định dự phòng trước thủ thuật nha khoa.
Tài liệu tham khảo
- [1] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 321
- [2] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 319
- [3] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 539
- [4] Campbell's Operative Orthopaedics, 15th Edition, 2026, trang 539