Theo dõi và chăm sóc bệnh nhân sau phẫu thuật tháo nẹp vít cần được điều chỉnh theo vị trí tháo dụng cụ, tình trạng liền xương và chỉ định của bác sĩ phẫu thuật. Tài liệu hiện có tập trung chủ yếu vào tháo dụng cụ ở xương cẳng tay, xương đòn và một số tình huống cố định quanh bàn chân; vì vậy, người bệnh không nên tự áp dụng một lịch vận động hoặc mức mang tải chung cho mọi trường hợp.
Vì sao cần theo dõi kỹ sau tháo nẹp vít?
Tháo nẹp vít không phải là một thủ thuật hoàn toàn không có rủi ro. Ở người bệnh gãy cả hai xương cẳng tay, tài liệu ghi nhận các nguy cơ liên quan đến tháo dụng cụ gồm tổn thương thần kinh, nhiễm trùng, tụ máu vết mổ và gãy lại; việc tháo dụng cụ cũng có thể làm tăng sẹo và ảnh hưởng đến thời gian nghỉ làm [5]. Một số trường hợp có thể gãy qua lỗ vít sau khi tháo dụng cụ, đặc biệt khi xương chưa đủ vững hoặc xảy ra chấn thương đáng kể [3].
Do đó, mục tiêu chăm sóc sau mổ là phát hiện sớm vấn đề tại vết mổ, kiểm soát sưng đau, duy trì vận động phù hợp và tránh tạo tải quá mức lên vùng xương vừa được can thiệp.
Theo dõi vết mổ và tình trạng toàn thân
- Kiểm tra vết mổ theo lịch hẹn: với phẫu thuật cố định xương cẳng tay, chỉ khâu thường được tháo ở khoảng 2 tuần sau mổ [2]. Lịch cụ thể sau tháo nẹp vít có thể khác tùy vị trí và kỹ thuật đóng vết mổ.
- Quan sát vùng mổ: cần chú ý tình trạng đau tăng dần, sưng nhiều, chảy dịch hoặc biểu hiện bất thường quanh vết mổ. Nhiễm trùng là một trong các biến chứng đã được ghi nhận sau tháo dụng cụ [3][5]. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh nên liên hệ cơ sở phẫu thuật thay vì tự xử trí.
- Theo dõi đau tiến triển: trong chăm sóc sau phẫu thuật cẳng tay, người bệnh được hướng dẫn quay lại khám nếu đau tăng dần [2]. Đây là dấu hiệu cần được đánh giá, nhất là khi đi kèm sưng căng hoặc giảm khả năng cử động.
- Đánh giá cảm giác và vận động: tổn thương thần kinh có thể xảy ra sau tháo dụng cụ [3][5]. Tê, yếu hoặc thay đổi vận động mới xuất hiện cần được báo cho bác sĩ.
Vận động và kiểm soát sưng đau
Hướng dẫn vận động phụ thuộc vào độ vững của xương và vị trí phẫu thuật. Trong trường hợp cố định gãy hai xương cẳng tay, vận động sớm khuỷu, cổ tay, các ngón tay cùng động tác sấp-ngửa được khuyến khích; tài liệu cũng cho biết vận động sớm sau cố định bằng nẹp vít có liên quan đến kết quả chức năng tốt hơn so với bất động kéo dài [2]. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi bệnh nhân sau tháo nẹp đều được vận động mạnh ngay lập tức.
Trong 72 giờ đầu sau phẫu thuật cẳng tay, kê cao chi được khuyến nghị để giảm sưng và cải thiện đau [2]. Người bệnh nên thực hiện bài tập trong phạm vi được bác sĩ hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng hướng dẫn, tránh cố gắng khi đau tăng rõ hoặc xuất hiện tê yếu.
Giới hạn mang tải và tái khám hình ảnh
Không nên tự suy ra rằng xương đã hoàn toàn chắc chỉ vì nẹp vít đã được lấy ra. Với gãy cẳng tay, tài liệu khuyến cáo giới hạn nâng bằng chi tổn thương ở mức 2,27 kg cho đến khi thấy liền xương trên X-quang [2]. Sau tháo dụng cụ, bác sĩ có thể tiếp tục đặt giới hạn tương tự hoặc thay đổi tùy hình ảnh xương, vị trí lỗ vít và nguy cơ gãy lại.
Tái khám và chụp X-quang có vai trò xác định tình trạng liền xương trước khi tăng mức vận động. Ở một số phẫu thuật xương đòn có dùng đinh, X-quang được thực hiện tại mốc 6 tuần; nếu kết quả phù hợp, người bệnh mới bắt đầu các bài tập tích cực và tăng sức mạnh [1]. Với một số đinh được đặt nhô dưới da, việc lấy ra có thể được lên kế hoạch sớm khoảng 7–8 tuần, nhưng thời điểm này phụ thuộc loại dụng cụ và quan điểm của phẫu thuật viên [1][4].
Những điều người bệnh nên nhớ
- Tuân thủ lịch kiểm tra vết mổ, tháo chỉ và chụp X-quang do bác sĩ chỉ định.
- Không tự nâng vật nặng hoặc quay lại hoạt động thể lực khi chưa được xác nhận xương đủ vững.
- Liên hệ cơ sở y tế khi đau tăng dần, vết mổ có biểu hiện bất thường, hoặc xuất hiện tê yếu mới.
- Không mặc định rằng mọi nẹp vít đều phải tháo. Ở cẳng tay, tháo dụng cụ không được khuyến nghị thường quy vì có thể gây tổn thương thần kinh, nhiễm trùng, tụ máu và gãy lại [5].
Kết luận
Chăm sóc sau phẫu thuật tháo nẹp vít cần tập trung vào vết mổ, đau và sưng, chức năng thần kinh–vận động, giới hạn mang tải và bằng chứng liền xương trên X-quang. Các mốc trong bài chỉ phản ánh những nhóm phẫu thuật được đề cập trong tài liệu, không thay thế kế hoạch theo dõi cá nhân của bác sĩ. Người bệnh nên hỏi rõ khi nào được vận động, nâng vật, lái xe hoặc trở lại công việc sau khi tháo dụng cụ.
Tài liệu tham khảo
- [1] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1211
- [2] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1801
- [3] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1817
- [4] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1211
- [5] Rockwood and Green's Fractures in Adults, 10th Edition, 2025, trang 1801